جليل عرفان منش
72
جغرافياى تاريخى هجرت امام رضا ( ع ) از مدينه تا مرو ( فارسي )
23 - از خلان تا « جويم » « 13 » پنج فرسخ . 24 - از جويم تا « شيراز » پنج فرسخ . بنابراين از اهواز تا شيراز صد و دو فرسخ است . « 14 » ابن بلخى ، صاحب فارسنامه كه در حقيقت كتاب او قديمىترين كتاب تاريخى و جغرافيايى فارس به شمار مىآيد در شرح راههاى فارس به خوزستان ( اهواز ) چهارده منزل را برمىشمارد بدون آنكه به شرح جزئيات هر يك بپردازد ، بر خلاف قدامة بن جعفر در الخراج كه منازل اهواز تا شيراز را بيست و پنج منزل شمرده و به جزئيات نيز اشاره كرده است . البتّه اين نكته را نبايد از نظر دور داشت كه كتاب الخراج در سال 226 ه . ق و فارسنامه در سال 540 ه . ق نوشته شده و فاصلهء زمانى ممكن است باعث ايجاد تغييرات احتمالى در اوضاع اجتماعى و اقتصادى و تأثيرات آن در جغرافياى راهها و همچنين تحوّلات جوّى و جغرافيايى شده باشد . از سويى ديگر ريزبينى قدامة بن جعفر با هدف او از تأليف اين كتاب كه با دقّت زياد براى كارگزاران حكومتى و مميّزان مالياتى تهيه شده مربوط مىشود . ابن بلخى راه شيراز به اهواز را تا سرحد خوزستان يعنى « بوستانك » و « ارجان » بيشتر ذكر نكرده است و مسير مشترك آنها در واقع چيزى حدود شصت و دو فرسنگ است كه اوّلين منزل آن از بستانك آغاز و به جويم ختم مىشود .
--> ( 13 ) - Djowaim . « جوين » هم آمده است كه در واقع « گويم » كنونى است كه به اين نام خوانده مىشود . اصطخرى ، مسالك الممالك ، ص 120 و 122 ؛ ابن خردادبه ، المسالك و الممالك ، ص 44 ؛ ابن بلخى ، فارسنامه ، ص 70 ، 77 ، 1 - 80 ؛ ياقوت حموى ، معجم البلدان ، 2 / 457 ؛ حمد اللّه مستوفى ، نزهة القلوب ، ص 177 ، 179 ، 214 . حمد اللّه مستوفى مىافزايد : جويم و خلار دو قريهء مهماند كه اولى در پنج فرسخى و دومى در نه فرسخى در فاصلهء شرق شيراز قرار دارند ، سنگ آسياب در اكثر ولايت فارس از خلار برده مىشود و ايشان را غير از آن حاصلى نيست ، عجب اينكه ايشان از كمآبى آسيا ندارند و به جهت آرد كردن به ديگر مواضع روند . حمد اللّه مستوفى ، نزهة القلوب ، ص 326 . نگاه كنيد به لسترنج ، جغرافياى تاريخى سرزمينهاى خلافت شرقى ، ص 273 . اين دو شهر برابر نقشههاى كنونى تقريبا 29 و 64 كيلومترى شرق شيراز واقع شدهاند . نگاه كنيد به : اطلس راههاى ايران ، گيتاشناسى ، چاپ دوّم ، ص 35 . ( 14 ) - قدامة بن جعفر ، كتاب الخراج ، ص 8 - 26 .